Enflasyon ne zaman açıklanır? TÜİK takvimi ve rakamı doğru okuma

Saat 10:00, ayın ilk günleri

Tüketici fiyat endeksini Türkiye İstatistik Kurumu açıklar. Veri her ay TÜİK'in yıllık ulusal veri yayımlama takviminde ilan edilen günde, sabah 10:00'da yayımlanır; bu gün çoğunlukla ayın 3'üdür, hafta sonuna denk gelirse takvimde belirtilen ilk iş gününe kayar. Kesin gün için TÜİK'in yayımlama takvimine bakılır; biz takvim kutusunda ayın 3'ünü işaretleriz, TÜİK farklı bir gün ilan ettiyse o günü esas alırız. Açıklamadan önce dolaşan "beklenti" rakamları anket sonuçlarıdır, veri değildir.

Aylık mı, yıllık mı

Açıklamada iki rakam öne çıkar: aylık değişim (bir önceki aya göre) ve yıllık değişim (geçen yılın aynı ayına göre). Haber başlıkları çoğu zaman yıllık rakamı verir; zam hesapları ise dönemsel toplama bakar. İki rakamı karıştırmamak için TÜİK'in haber bülteninde "bir önceki aya göre" ve "bir önceki yılın aynı ayına göre" ifadelerini birlikte okuyun. Bültenin sonunda madde gruplarına göre (gıda, ulaştırma, konut…) kırılım vardır; "benim enflasyonum" sorusunun cevabı o tabloda aranır.

Memur ve emekli zammı hesabı neye dayanır

Memur maaş artışları toplu sözleşmeyle belirlenir; sözleşmede ayrıca "enflasyon farkı" maddesi vardır: altı aylık TÜFE artışı, sözleşmede o dönem için verilen zam oranını aşarsa aradaki fark maaşa yansır. Emekli aylıkları için de altı aylık TÜFE değişimi esas alınır. Bu yüzden ocak ve temmuz aylarından önceki veriler daha çok aranır. Hesap, dönemin son ayı açıklanınca kesinleşir; ondan önce yazılan her rakam tahmindir. Biz tahmin yazmayız; resmî oran Resmî Gazete'de ve ilgili bakanlık duyurusunda yayımlandığında kaynağıyla veririz.

Kira artışında hangi rakam geçerli

Konut kiralarında yıllık artış için yasal üst sınır, Türk Borçlar Kanunu'nun 344. maddesine göre bir önceki kira yılında TÜFE'nin on iki aylık ortalamalara göre değişimidir. Bu oran TÜİK bülteninde "on iki aylık ortalamalara göre" satırında yer alır; haber başlıklarındaki yıllık enflasyonla aynı rakam değildir. Kira sözleşmeniz hangi ayda yenileniyorsa, o aydan önce açıklanan son bültendeki on iki aylık ortalama rakamına bakılır. İşyeri kiralarında da aynı ölçüt uygulanır; sözleşmede daha düşük bir oran yazıyorsa sözleşme geçerlidir.

TÜFE ile ÜFE farkı

TÜFE, hanelerin satın aldığı mal ve hizmetlerin fiyat değişimini ölçer; maaş, emekli aylığı ve kira hesaplarında esas alınan budur. Yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) ise üreticinin sattığı malların fiyatını ölçer ve aynı gün açıklanır. Ticari sözleşmelerde ve bazı vergi hesaplarında Yİ-ÜFE geçebilir; hangi endeksin geçerli olduğu sözleşme ya da mevzuat metninde yazar.

Bu sitede nasıl gösteriyoruz

Enflasyon günü ana sayfadaki takvim kutusunda önceden işaretlidir. Veri açıklandığında haber bölümünde TÜİK bülteninin kaynağıyla bir yazı çıkar: aylık ve yıllık oran, 12 aylık ortalama ve kira artışına etkisi. Yorum ve tahmin yapmayız; rakam yalnızca TÜİK'in bülteninde geçiyorsa yazılır. Bu sayfa bilgi amaçlıdır; mali karar için resmî kaynaklara ve uzman görüşüne başvurulmalıdır.